به گزارش پایگاه خبری وزارت راه وشهرسازی به نقل از روابط عمومی اداره کل راه و شهرسازی سیستان و بلوچستان، اهمیت پروژه بزرگراه زاهدان - خاش بیش از هر چیز به موقعیت جغرافیایی سیستان و بلوچستان بازمی‌گردد؛ استانی که در مجاورت افغانستان و پاکستان قرار دارد و از جنوب نیز به دریای عمان و آب‌های آزاد اقیانوس هند دسترسی دارد، این موقعیت، استان را در نقطه تلاقی مسیرهای ارتباطی شرق و جنوب آسیا با بازارها و آب‌های آزاد قرار داده و به آن ظرفیتی فراتر از یک منطقه مرزی بخشیده است.
در چنین چارچوبی، محور زاهدان - خاش اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند به‌طوریکه این مسیر تنها یک جاده میان دو شهر نیست بلکه بخشی از شبکه ارتباطی شمال و جنوب سیستان و بلوچستان است و می‌تواند زاهدان را به شبکه جنوبی استان و در ادامه به چابهار و ظرفیت‌های دریای عمان متصل کند.
بزرگراه زاهدان - خاش طرحی زیرساختی بوده که با هدف ارتقای ایمنی تردد، کاهش زمان سفر و تقویت و توسعه مناسبات اقتصادی جنوب شرق کشور اجرا شده و در حال طی کردن گام های تکمیلی و پایانی است.
مسیر این پروژه حدود ۱۷۲ کیلومتر طول دارد و با اقدامات صورت گرفته تاکنون ۱۱۴ کیلومتر آن به بهره‌برداری رسیده است؛ عملیات ساخت این محور در قالب چهار قطعه مجزا و با بهره‌گیری از بیش از ۶۰۰ نیروی انسانی و بیش از ۲۵۰ دستگاه ماشین‌آلات سنگین در حال اجراست.
به گفته استاندار سیستان و بلوچستان، با وجود محدودیت‌های مالی کشور، اجرای این طرح متوقف نشده و استانداری در کنار وزارت راه و شهرسازی، رفع موانع اجرایی، تأمین سوخت و پشتیبانی مالی پروژه را تا زمان بهره‌برداری کامل دنبال خواهد کرد.
منصور بیجار با تأکید بر اهمیت تکمیل این مسیر ارتباطی، خواستار تداوم فعالیت کارگاه‌ها با حفظ کیفیت و سرعت اجرای عملیات شده و تصریح کرده که با رفع مشکلات تأمین سوخت، مسائل مالی و موانع اجرایی، عملیات ساخت بزرگراه زاهدان - خاش شتاب گرفته است.
بزرگراه زاهدان - خاش؛ شریانی برای اتصال شمال به جنوب
به گفته کارشناسان، با تکمیل پیوسته این پروژه، زاهدان می‌تواند نقش پررنگ‌تری به‌عنوان یک گره لجستیکی در شرق کشور ایفا کند؛ کالاهای ورودی و خروجی از مرزهای شرقی، محصولات تولیدی استان و مناطق همجوار و محموله‌هایی که از طریق چابهار وارد کشور می‌شوند، همگی به مسیرهایی نیاز دارند که امکان انتقال مطمئن و اقتصادی آنها را فراهم کند.
بیشتر کشورهای آسیای میانه محصور در خشکی هستند و برای دسترسی به بازارهای جهانی و آب‌های آزاد به مسیرهای ترانزیتی کشورهای اطراف نیاز دارند که ایران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خود می‌تواند یکی از مسیرهای ارتباطی این کشورها با خلیج فارس و دریای عمان باشد؛ در این چارچوب توسعه محورهای ارتباطی منتهی به چابهار از جمله محور زاهدان - خاش، بخشی از زیرساخت لازم برای استفاده از این ظرفیت است.
همجواری سیستان و بلوچستان با افغانستان و پاکستان نیز بُعد دیگری به اهمیت این شبکه می‌دهد؛ این استان می‌تواند در توسعه تجارت رسمی، صادرات، واردات و ترانزیت میان ایران و کشورهای شرقی نقش بیشتری ایفا کند مشروط بر اینکه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیکی متناسب با این ظرفیت توسعه یابند.
در واقع رقابت در کریدورهای منطقه‌ای تنها به کوتاه‌ترین مسیر جغرافیایی محدود نمی‌شود بلکه زمان حمل، هزینه، امنیت، قابلیت اطمینان و کیفیت زیرساخت‌ها از عوامل تعیین‌کننده در انتخاب مسیرهای تجاری هستند بنابراین هر پروژه‌ای که ظرفیت شبکه حمل‌ونقل را افزایش دهد می‌تواند در بلندمدت بر جایگاه یک منطقه در مسیرهای ترانزیتی اثرگذار باشد.
از یک پروژه عمرانی تا یک زیرساخت راهبردی
بزرگراه زاهدان - خاش اگرچه در مقیاس یک پروژه جاده‌ای تعریف شده است اما در مقیاس شبکه‌ای بخشی از زیرساخت رقابت‌پذیری شرق ایران محسوب می‌شود؛ توسعه بزرگراه از منظر ایمنی نیز اهمیت دارد چرا که افزایش ظرفیت مسیر، جداسازی جریان رفت و برگشت و ارتقای استانداردهای تردد می‌تواند ریسک بخشی از سوانح جاده‌ای را کاهش دهد.
کاهش تصادف‌ها و حوادث نیز یکی از دستاوردهای اجرای این پروژه است که می‌تواند هزینه‌های اقتصادی ناشی از خسارت، درمان، توقف حمل‌ونقل و آسیب به ناوگان را کاهش دهد؛ از منظر اجتماعی نیز راه مناسب برای مردم یک استان پهناور فقط مسیر عبور خودرو نیست بلکه دسترسی به بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز خدماتی و فرصت‌های شغلی تا حد زیادی به کیفیت شبکه ارتباطی وابسته است بنابراین، توسعه شبکه بزرگراهی می‌تواند علاوه بر آثار اقتصادی و ترانزیتی به بهبود دسترسی و کاهش بخشی از نابرابری میان مناطق مختلف استان کمک کند.
تکمیل ۶۰ کیلومتر بزرگراه زاهدان - خاش در شرایط جنگی
حدود ۶۰ کیلومتر از پروژه بزرگراه زاهدان - خاش همزمان با روزهای جنگ و با وجود محدودیت‌ها و فشارهای ناشی از شرایط ویژه کشور با اعتبار بیش از سه هزار و ۸۱۰ میلیارد تومان ساخته شده و به بهره‌برداری رسیده است؛ ساخت و توسعه این میزان از طول بزرگراه در شرایط محدودیت منابع و فشارهای اقتصادی، تنها یک پروژه عمرانی نیست بلکه بخشی از توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و ترانزیتی شرق ایران به‌شمار می‌رود.
به گفته مدیرکل راه و شهرسازی سیستان و بلوچستان، در آخرین روزهای ماه اسفند سال گذشته ۴۵ کیلومتر از محور زاهدان - خاش با وجود جنگ تحمیلی سوم به بهره‌برداری رسید و ۱۴ کیلومتر دیگر آن در ماه شهریور امسال افتتاح شد.
مهدی پارسی با بیان اینکه در مجموع ۱۱۴ کیلومتر از این محور ۱۷۲ کیلومتری به بزرگراه ارتقا یافته است، افزود: ۵۸ کیلومتر از این محور باقی مانده که برای تکمیل آن برنامه‌ریزی شده و بر اساس برنامه اجرایی ۳۶ کیلومتر دیگر از مسیر تا پایان سال جاری تکمیل و به بزرگراه ارتقا خواهد یافت.
بزرگراه زاهدان - خاش را می‌توان بخشی از یک نگاه گسترده‌تر به توسعه شرق ایران دانست نگاهی که در آن جاده تنها وسیله اتصال دو شهر نیست بلکه حلقه‌ای از زنجیره ارتباطی میان مرکز کشور، مرزهای شرقی، کشورهای منطقه و دریای عمان است و تکمیل این زنجیره می‌تواند ظرفیت این دیار را برای ایفای نقش بیشتر در تجارت، ترانزیت و اقتصاد منطقه‌ای افزایش دهد.